Zawichost - kościół św. Jana Chrzciciela z 2 połowy XIII w.

Żeby trafić do Zawichostu, trzeba z Sandomierza skierować się na północ, wzdłuż Wisły. Miasteczko to, podobnie jak Wiślica, jest przykładem takiego miejsca, gdzie wielka historia wykwitła bujnie, by potem cicho wygasnąć. Ta spokojna miejscowość niegdyś była ważnym ośrodkiem handlowym. Miasto wzmiankowane było po raz pierwszy już w 1148 r. W XI w. Zawichost był siedzibą okręgu grodowego, a później kasztelani, w skład której wchodziła cała Lubelszczyzna. Była tu też ważna przeprawa, bród przez Wisłę. Podobno nazwa miejscowości pochodzi od zawijania (podwiązywania) "chosta" (chwosta, czyli końskiego ogona) przed przeprawą. W 1205 r. Leszek Biały i Konrad Mazowiecki stoczyli pod Zawichostem bitwę z księciem halicko-włodzimierskim Romanem Mścisłowiczem, który tu poległ.

W latach 90. odsłonięto tu relikty czteroapsydowej rotundy z przełomu XI i XII wieku, a pod dzisiejszym XVIII-wiecznym kościołem parafialnym - relikty jednonawowego kościoła z z XII wieku, ztranseptem, zamkniętego apsydą, z apsydami na wschodnich ścianach ramion transeptu. Dobrze natomiast zachował się kościół pw. św. Jana Chrzciciela.

To budowla może nietypowa dla naszej strony, bo już prawie gotycka. Jest jednak bardzo charakterystyczna dla okresu przejściowego między romanizmem a gotykiem. Ma już ostre łuki i postawiona jest z cegły, ale forma pozostaje starsza. Jego budowę zakończył w połowie XIII w. Bolesław Wstydliwy. Kościół był częścią klasztoru klarysek (żeńskiego zakonu franciszkańskiego), którego przełożoną została jego siostra Salomea. Później służył franciszkanom.

Kościół pofranciszkański w Zawichoście jest świetnym przykładem architektury zakonów żebraczych (innym jest np. krakowskie oratorium dominikańskie). Początkowo, w duchu odnowy moralnej, mnisi z zakonów żebraczych pracowali nawet pod gołym niebem. Później powstała ich architektura - z kompromisu między ślubami ubóstwa, a potrzebą tego, żeby przy modlitwie deszcz nie padał na tonsury. Cechuje się ona największą możliwą prostotą form, brakiem wież, przekryciem drewnianym stropem.

Zawichojski kościół to jednonawowa budowla z prosto zamkniętym prezbiterium. - jest ono znacznie bardziej gotyckie niż reszta. Detal całej świątyni ma już wczesnogotyckie kształty. Wystarczy popatrzeć na duże, smukłe okna o ostrym łuku.

Do środka dostaliśmy się dzięki uprzejmości proboszcza, który nie mógł wprawdzie samemu nas wpuścić, pakował się właśnie na pielgrzymkę, ale powiedział, że da nam klucze. I przydźwigał kilkukilogramowy pęk kutych kluczysk na łańcuchu. Wnętrze jest pięknym przykładem prościutkiej budowli salowej, krytej stropem. Ściany nawy mają jeszcze bardzo romański charakter, są masywne, z małymi oknami w górnej części. W prezbiterium jest znacznie więcej gotyku. Służki sklepienne mają formę filaru wiązkowego, ale są jeszcze masywne (to cecha romańska). Na ścianach prezbiterium znajdujemy pozostałości fresków. Na południowej ścianie prezbiterium znajduje się wgłębienie w ścianie zwieńczone potrójnym ostrym łukiem, prawdopodobnie sedilla (miejsce, gdzie celebrans może usiąść). Ostry łuk w Zawichoście jest przysadzisty, przywodzi na myśl ostry łuk cysterski.

Ziemia Sandomierska to miejsce niezwykle spokojne. Oczy tu odpoczywają - w otoczeniu zieleni, owocowych sadów i najstarszej architektury. Zawichost dostaje od nas nagrodę specjalną za życzliwość przyjęcia nas. Dziękujemy księdzu Proboszczowi za zaufanie i za klucze!